نحوه محاسبه عیدی سالانه کارگران طبق قانون کار

نحوه محاسبه عیدی سالانه کارگران، یکی از پرتکرارترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین موضوعات حوزه حقوق و دستمزد در پایان هر سال مالی است. چه برای کارفرمایان، چه برای حسابداران و حتی خود کارگران، دانستن ضوابط قانونی عیدی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه هرگونه اشتباه در محاسبه یا پرداخت آن می‌تواند منجر به اختلافات کارگری، جرایم مالیاتی یا مشکلات حسابداری شود.

در این مقاله تلاش کرده‌ایم به‌صورت جامع و کاربردی، تعریف قانونی عیدی، نحوه محاسبه آن در سال ۱۴۰۴، سقف معافیت مالیاتی، تفاوت عیدی با پاداش، نکات اجرایی و پرسش‌های متداول را بررسی کنیم تا مرجعی قابل اتکا برای فعالان حوزه منابع انسانی و مالی باشد.

✅ تعریف قانونی عیدی و پاداش

مطابق قانون مصوب مجلس شورای اسلامی و قانون کار جمهوری اسلامی ایران، عیدی و پاداش پایان سال کارگران دارای تعریف و چارچوب مشخصی است. متن صریح قانون بیان می‌کند:

«کارفرمایان مکلف‌اند به هر یک از کارگران خود به نسبت یک سال کار، معادل شصت روز آخرین مزد به عنوان عیدی و پاداش پرداخت نمایند، مشروط بر آنکه مبلغ پرداختی از نود روز حداقل مزد قانونی تجاوز نکند.»

بر اساس این قانون:

• حداقل عیدی معادل ۶۰ روز مزد پایه کارگر است

• حداکثر عیدی معادل ۹۰ روز حداقل مزد قانونی همان سال خواهد بود

• پرداخت عیدی الزام قانونی دارد و عدم پرداخت آن تخلف محسوب می‌شود

نکته مهم این است که منظور از «مزد»، صرفاً حقوق پایه است و مزایایی مانند اضافه‌کاری، بن کارگری، حق مسکن و پاداش‌های توافقی در محاسبه عیدی لحاظ نمی‌شوند؛ مگر آنکه در قرارداد یا رویه کارگاه تصریح شده باشد.

📌 محاسبه عیدی سال ۱۴۰۴

برای محاسبه صحیح عیدی، ابتدا باید ارقام مصوب حداقل دستمزد سال ۱۴۰۴ را بشناسیم. بر اساس مصوبات شورای عالی کار:

• حداقل حقوق روزانه: ۳,۴۶۳,۶۵۶ ریال

• حداقل حقوق ماهانه: ۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ ریال

• حداقل عیدی سالانه: ۶۰ روز × مزد روزانه

• حداکثر عیدی قابل پرداخت: ۹۰ روز × حداقل مزد روزانه

همچنین، سقف معافیت مالیاتی عیدی برابر است با سه برابر حداقل حقوق ماهانه که در سال ۱۴۰۴ برابر با ۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ ریال است. پرداخت مازاد بر این مبلغ، مشمول مالیات حقوق خواهد شد.

🔢 فرمول دقیق محاسبه عیدی

فرمول کلی محاسبه عیدی به شکل زیر است:

عیدی = مزد پایه روزانه × تعداد روز (۶۰ یا ۹۰) × نسبت مدت کارکرد

این فرمول به‌ویژه برای کارگرانی که کمتر از یک سال در کارگاه مشغول به کار بوده‌اند، اهمیت دارد؛ چراکه عیدی آن‌ها باید به نسبت مدت اشتغال در سال محاسبه شود.

✏️ مثال کاربردی:

فرض کنید کارگری دارای شرایط زیر است:

• مزد پایه ماهانه: ۱۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال

• سابقه کار در سال: ۹ ماه

ابتدا مزد روزانه محاسبه می‌شود:
۱۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ÷ ۳۰ = ۴,۰۰۰,۰۰۰ ریال

سپس:
۶۰ × ۴,۰۰۰,۰۰۰ = ۲۴۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (عیدی کامل سال)

و در نهایت، به نسبت کارکرد:
۲۴۰,۰۰۰,۰۰۰ × (۹ ÷ ۱۲) = ۱۸۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال

❗ تفاوت عیدی با پاداش عملکرد

بسیاری از کارفرمایان عیدی و پاداش را به اشتباه یکسان در نظر می‌گیرند، در حالی که این دو از نظر قانونی تفاوت‌های مهمی دارند:

به بیان ساده، عیدی حق قانونی کارگر است اما پاداش، امتیازی توافقی محسوب می‌شود.

💡 نکات اجرایی مهم برای کارفرمایان و حسابداران

• عیدی باید به‌صورت مستقل در فیش حقوقی درج شود

• پرداخت بیش از سقف قانونی، مشمول مالیات حقوق خواهد بود

• کارگران با سابقه کمتر از یک سال نیز به‌طور کامل مشمول عیدی هستند (به نسبت)

• عیدی جزو حقوق و مزایای معوق محسوب شده و باید در پایان سال مالی ذخیره شود

• عدم پرداخت عیدی می‌تواند منجر به شکایت کارگری و محکومیت کارفرما در مراجع حل اختلاف شود

🤔 پرسش‌های متداول درباره عیدی

۱. آیا عیدی شامل اضافه‌کاری و مزایای رفاهی می‌شود؟
خیر. فقط حقوق پایه و مزایای ثابت مشمول قانون کار مبنای محاسبه هستند.

۲. آیا عیدی مشمول بیمه تأمین اجتماعی است؟
خیر. طبق بخشنامه‌های سازمان تأمین اجتماعی، عیدی از پرداخت حق بیمه معاف است.

۳. اگر کارگر قبل از پایان سال ترک کار کند، عیدی دارد؟
بله. عیدی به نسبت مدت اشتغال در همان سال باید تسویه شود.

📘 جمع‌بندی

پرداخت صحیح و به‌موقع عیدی، علاوه بر اینکه یک تعهد قانونی برای کارفرماست، نقش مهمی در افزایش رضایت و انگیزه کارکنان دارد. آگاهی از فرمول‌های محاسبه، سقف‌های قانونی و تفاوت عیدی با پاداش، می‌تواند از بروز خطاهای مالیاتی و اختلافات کارگری جلوگیری کند.

📙 این مقاله برگرفته از کتاب «ایستگاه پایانی حقوق و دستمزد» تألیف مجتبی سهرابی است.
برای مشاهده مثال‌های واقعی، فرمول‌های تکمیلی و آموزش ثبت عیدی در نرم‌افزارهای حقوق و دستمزد، می‌توانید از طریق لینک زیر اقدام کنید:

مشاهده و تهیه کتاب